Η Dr. Amy Learn, πιστοποιημένη κτηνίατρος συμπεριφοράς (Board-Certified Veterinary Behaviorist) και ειδικός στην ψυχική υγεία των ζώων συντροφιάς, μοιράζεται την επιστημονική της εμπειρία πάνω στην ανάπτυξη και την ψυχική υγεία της γάτας.
Ο κύκλος ζωής μιας γάτας αποτελείται από διάφορα αναπτυξιακά στάδια. Σε κάθε στάδιο, οι εμπειρίες – θετικές και αρνητικές – διαμορφώνουν την ανθεκτικότητα της κάθε γάτας στους στρεσογόνους παράγοντες, οδηγώντας είτε σε μεγαλύτερη ανεκτικότητα είτε σε αυξημένο άγχος και φόβο. Ας εξερευνήσουμε αυτά τα στάδια ανάπτυξης της γάτας, τους παράγοντες κινδύνου σε καθένα από αυτά και το πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τη γάτα μας να είναι πιο ευτυχισμένη κατά τη διάρκεια της ζωής της.
Θα χωρίσουμε την ιστορία της ζωής της γάτας σε αρχή, μέση και τέλος και στη συνέχεια θα αναλυθεί πώς κάθε ένα από αυτά τα γενικά στάδια ανάπτυξης της γάτας μπορεί να οδηγήσει σε ορισμένες δυσκολίες στη συμπεριφορά της.
Η αρχή του κύκλου ζωής της γάτας
Όπως ακριβώς η αρχή ενός καλού βιβλίου μας προετοιμάζει για όλη την υπόλοιπη ιστορία, έτσι και το προγεννητικό και νεογνικό ηλικιακό στάδιο θέτουν τα θεμέλια για τη σωματική και συναισθηματική υγεία της γάτας σε όλη της τη ζωή. Ας ξεκινήσουμε την εξέταση της πρώιμης ζωής μιας γάτας, όταν ακόμη είναι μικρό γατάκι, εξετάζοντας πρώτα πώς διαμορφώνονται οι κοινωνικές της δομές και στη συνέχεια η ατομική της ανάπτυξη.
Αποικίες & κοινωνικές δομές στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης της γάτας
Όταν υπάρχουν επαρκείς πόροι όπως τροφή, νερό και ασφαλές καταφύγιο, οι γάτες γίνονται κοινωνικά όντα.
Οι περισσότερες αποικίες (ή ομάδες) γατών είναι μητριαρχικές, πράγμα που σημαίνει ότι τα θηλυκά (και όχι τα αρσενικά) δημιουργούν την ομάδα των ομοειδών. Συνήθως, αποτελείται από συγγενικά θηλυκά που μεγαλώνουν μαζί τα γατάκια. Άγνωστες γάτες δεν επιτρέπεται να εισέλθουν στην περιοχή τους, η οποία μπορεί να εκτείνεται σε εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα.
Όταν φτάσουν σε μια συγκεκριμένη ηλικία, τα αρσενικά γατάκια απομακρύνονται από την αποικία και πρέπει να αναζητήσουν μια άλλη. Αυτός ίσως είναι ο τρόπος της φύσης να περιορίσει την αιμομιξία. Οι ενήλικες αρσενικές γάτες είναι ευπρόσδεκτες μόνο για αναπαραγωγή, αν και ορισμένα αρσενικά παραμένουν στα όρια της επικράτειας της αποικίας για να προστατεύουν τους πόρους από ξένους αρσενικούς γάτους.
Γενετική των γατών
Στα περισσότερα είδη, τα άτομα κληρονομούν τα βασικά χαρακτηριστικά τους από τους γονείς τους. Στις γάτες, αυτός ο μοναδικός συνδυασμός γενετικών πληροφοριών συμβάλλει στο μέγεθος του σώματος, τον τύπο και το χρώμα του τριχώματος, καθώς και στη σωματική και ψυχική υγεία.
Το ποιες ράτσες γάτας και – το σημαντικότερο – ποια ιδιοσυγκρασία μεταφέρουν οι γονείς στο DNA βασίζεται στον τυχαίο συνδυασμό του γενετικού υλικού. Αυτό είναι τόσο σημαντικό, που η ιδιοσυγκρασία του αρσενικού επηρεάζει την ιδιοσυγκρασία των γατιών, ακόμη κι αν δεν περάσουν ποτέ χρόνο μαζί. Μελέτες έχουν δείξει ότι πιο φιλικοί πατέρες αποκτούν πιο φιλικά γατάκια, παρότι ο πατέρας δεν συμμετέχει στην ανατροφή και τα γατάκια περνούν τον περισσότερο χρόνο με τη μητέρα και τα αδέλφια τους.
Η γενετική, λοιπόν, αποτελεί βασικό παράγοντα σε όλα τα στάδια ανάπτυξης της γάτας, από το γατάκι έως την ηλικιωμένη γάτα.
Προγεννητικό μητρικό στρες & ανατροφή
Πέρα από τη γενετική, το χημικό περιβάλλον του εμβρύου επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Αν η μητέρα είναι άρρωστη, υποσιτισμένη ή βιώνει οποιοδήποτε είδος χρόνιου στρες, η χημική σύσταση στη μήτρα μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται οι νευρικές οδοί και στο έμβρυο. Αυτό, με τη σειρά του, επηρεάζει τη μελλοντική ιδιοσυγκρασία του γατιού και την ικανότητά του να είναι ανθεκτικό στο στρες.
Πώς το περιβάλλον της μήτρας επηρεάζει την ανάπτυξη
Η χημική αυτή σύσταση μπορεί να αλλάξει ανάλογα με ορισμένα θρεπτικά συστατικά στη μήτρα ή ακόμη και με τοξίνες που καταναλώνονται από τη μητέρα ή παράγονται λόγω έκθεσης σε στρεσογόνα ερεθίσματα και προβλημάτων υγείας. Μπορεί επίσης να επηρεαστεί από αλλαγές στη ροή του αίματος στη μήτρα και από την ενεργοποίηση της οδού των ορμονών του στρες.
Όταν ενεργοποιείται το σύστημα στρες της μητέρας και επηρεάζει τον πλακούντα, μπορεί να αυξηθεί και η αντίδραση του εμβρύου στο στρες.
Στάδια μεταγεννητικής ανάπτυξης του εγκεφάλου στα γατάκια
Αφού γεννηθεί το γατάκι, η νευροανάπτυξη δεν σταματά. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να αλλάζει και να δημιουργεί νέες νευρικές συνδέσεις έως την ηλικία των 9 εβδομάδων.
Ό,τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου – συμπεριλαμβανομένης της διατροφής, των ασθενειών και του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος – μπορεί να επηρεάσει αυτό το κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης στα γατάκια και τις γάτες.
Ο ρόλος της μητρικής φροντίδας στην πρώιμη ζωή ενός γατιού
Όταν το γατάκι γεννηθεί, τις πρώτες ημέρες της ζωής του, η μητέρα γάτα το γλείφει μαλακά στην κοιλιά και γύρω από τον πρωκτό και με αυτό τον τρόπο διεγείρει την αποβολή και βοηθά το γατάκι να πάει τουαλέτα, διατηρώντας ταυτόχρονα τη φωλιά τους καθαρή. Αυτό μειώνεται στις 5–6 εβδομάδες, καθώς τα γατάκια μαθαίνουν να πηγαίνουν μόνα τους τουαλέτα. Ωστόσο, εκτός από τη βελτιωμένη υγιεινή, ο καλλωπισμός εξυπηρετεί και έναν ακόμη σημαντικό σκοπό. Τα γατάκια που δέχονται αυτή την περιποίηση από τη μητέρα τους είναι πιο σταθερά συναισθηματικά και έχουν υψηλότερη αντοχή στον πόνο.
Η πράξη του καλλωπισμού απελευθερώνει ντοπαμίνη, ενδορφίνες και ωκυτοκίνη. Η ντοπαμίνη συνδέεται με την ανταμοιβή και την ευτυχία, οι ενδορφίνες ανακουφίζουν από τον πόνο και μας κάνουν να νιώθουμε καλά, ενώ η ωκυτοκίνη διευκολύνει το κοινωνικό δέσιμο.
Τα γατάκια μαθαίνουν πολλές κοινωνικές και ζωτικές δεξιότητες από τη μητέρα και τα αδέλφια τους, όπως τι και πώς να κυνηγούν, πώς να παίζουν, τον έλεγχο της επιθετικότητας και τις σωστές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Τα γατάκια που δεν έχουν την ευκαιρία να περάσουν χρόνο με τα αδέλφια τους τείνουν να παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα επιθετικότητας.
Κίνδυνοι από τον πρώιμο απογαλακτισμό και την κακή κοινωνικοποίηση
Μελέτες σε πολλά είδη ζώων δείχνουν τις αρνητικές συνέπειες ενός φτωχού κοινωνικού περιβάλλοντος κατά τα νεογνικά στάδια ανάπτυξης. Ο απότομος απογαλακτισμός, η πρώιμη κοινωνική απομόνωση ή η απομάκρυνση ενός γατιού από τη μητέρα του πριν από τις 6 εβδομάδες ζωής μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερο φόβο, επιθετικότητα ή μη επιθυμητές συμπεριφορές αργότερα στη ζωή του.
Η έλλειψη μητρικής φροντίδας μπορεί επίσης να προκαλέσει καθυστερήσεις στη σωματική ανάπτυξη, φτωχή γνωστική εξέλιξη, μεταβολές στην ικανότητα διαχείρισης του στρες και ψυχοκοινωνικές διαταραχές. Ο πρώιμος απογαλακτισμός μπορεί επίσης να επηρεάσει τη μνήμη και την κοινωνική μάθηση. Τα γατάκια που απογαλακτίζονται νωρίς είναι πιο πιθανό να είναι αγχώδη ή και επιθετικά.
Αυτά τα συμπεράσματα εγείρουν ανησυχίες για την κοινωνική ανάπτυξη των γατών που είναι ορφανές και μεγαλώνουν με μπιμπερό. Η καλύτερη επιλογή για τα ορφανά γατάκια είναι η τοποθέτησή τους σε ανάδοχη μητέρα. Οι γάτες είναι πιο δεκτικές στο να υιοθετούν ξένα μικρά γατάκια σε σχέση με άλλα είδη, οπότε η αναδοχή συνήθως γίνεται εύκολα αποδεκτή και τα γατάκια επωφελούνται από τη φροντίδα που μόνο μια γάτα μπορεί να προσφέρει.
Πώς να βοηθήσετε τη γάτα σας σε όλα τα στάδια ανάπτυξής της
Το να τοποθετήσετε το γατάκι σας με άλλες γάτες και να ενθαρρύνετε την πρώιμη θετική κοινωνικοποίησή του μπορεί να βοηθήσει ώστε η ιστορία της ζωής του να ξεκινήσει σωστά.
Η έκθεση των γατιών σε διάφορες υφές και γεύσεις τροφών βοηθά στη μείωση της πιθανότητας να γίνουν επιλεκτικά στο φαγητό. Φυσικά, η διασφάλιση εύκολης πρόσβασης στους βασικούς πόρους, όπως τροφή, νερό, σημεία για σκαρφάλωμα και κρύψιμο, άμμο υγιεινής και παιχνίδια θα ενισχύσει την ομαλή ανάπτυξή του.
Είναι σημαντικό να παρακολουθούμε τις γάτες για κοινά σημάδια άγχους ή φόβου. Τα σημάδια μπορεί να περιλαμβάνουν μειωμένη αυτοπεριποίηση, λιγότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, μειωμένη εξερεύνηση ή παιχνίδι, αυξημένη επαγρύπνηση και σάρωση του περιβάλλοντος, περισσότερο κρύψιμο, χρόνια απόσυρση και σημάδια κατάθλιψης, καθώς και αλλαγές στην όρεξη.
Η επίγνωση ότι η καλή ψυχική υγεία μιας ενήλικης γάτας βασίζεται στην καλή εμβρυϊκή ανάπτυξη και τις πρώτες ημέρες της ζωής της, όταν ακόμη είναι μικρό γατάκι, μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες για την πρόληψη προβλημάτων πριν καν εμφανιστούν ή ακόμη και πριν γεννηθεί το γατάκι.
Το FELIWAY προασπίζει την ευζωία των γατών και τις βοηθά να ζουν ευτυχισμένες μαζί με τους κηδεμόνες τους. Εάν θέλετε να δείτε πόσο ευτυχισμένη είναι η γάτα σας συμπληρώστε το εύκολο και σύντομο quiz και μάθετε αμέσως: Πόσο ευτυχισμένη είναι η γάτα σας;